ตำนานที่เป็นที่กล่าวขานกันมากที่สุดของ “เขาสามร้อยยอด” คือเรื่องราวของ เรือสำเภาล่ม
ตำนานเขาสามร้อยยอด จ.ประจวบคีรีขันธ์ เล่าถึงเรือสำเภาจีนประสบพายุชนหินโสโครกอับปางผู้คนจมน้ำตายจำนวนมาก เหลือรอดตายเพียง 300 คน จึงตั้งรกรากบนเกาะและเรียกขานว่า “เกาะสามร้อยยอด” ต่อมาระดับน้ำทะเลลดลงกลายเป็นเทือกเขา ชาวบ้านจึกเรียกเพี้ยนเป็น “เขาสามร้อยยอด”
ตำนานเกาะสามร้อยรอด
ในสมัยโบราณ พื้นที่บริเวณสามร้อยยอดในปัจจุบันยังเป็นทะเลที่มีหมู่เกาะน้อยใหญ่เรียงรายอยู่ วันหนึ่งมีเรือสำเภาจีนขนาดใหญ่ลำหนึ่งแล่นผ่านมาในแถบนี้ ภายในเรือมีผู้โดยสารและลูกเรือจำนวนมาก
ขณะที่เรือกำลังแล่นอยู่ได้เกิดพายุลมแรงอย่างหนักและคลื่นยักษ์ซัดเข้าหาเรือ จนทำให้เรือสำเภาลำใหญ่ต้านทานไม่ไหวและอับปางลงท่ามกลางทะเลคลื่นลมแรง ผู้คนบนเรือต่างกระเสือกกระสนเอาชีวิตรอด แต่ด้วยความรุนแรงของพายุทำให้มีคนจมน้ำเสียชีวิตไปเป็นจำนวนมาก
ปรากฏว่ามีผู้รอดชีวิตที่สามารถว่ายน้ำไปขึ้นฝั่งตามเกาะต่างๆ ได้ทั้งหมด 300 คน พอดี ชาวบ้านในสมัยนั้นจึงเรียกหมู่เกาะแห่งนี้ว่า “เกาะสามร้อยรอด” (หมายถึงเกาะที่มีคนรอดชีวิต 300 คน)
กาลเวลาผ่านไปหลายร้อยปี น้ำทะเลได้ลดระดับลงจนทำให้เกาะเหล่านั้นกลายเป็นภูเขาหินปูนที่ตั้งตระหง่านอยู่บนแผ่นดิน คำว่า “สามร้อยรอด” จึงค่อยๆ เพี้ยนเสียงไปตามยุคสมัยจนกลายเป็น “สามร้อยยอด” ในที่สุด ตามลักษณะของยอดเขาจำนวนมากที่สลับซับซ้อนกันนั่นเอง
นอกจากนี้ยังมีตำนานท้องถิ่นอื่นๆ ที่เชื่อมโยงกับชื่อเกาะและภูเขาในแถบนี้ เช่น ตำนานตาม่องล่าย ซึ่งเล่าถึงการแย่งชิงลูกสาวของตาม่องล่ายจนเกิดการขว้างปาสิ่งของกลายเป็นเกาะแก่งต่างๆ
หากต้องการรายละเอียดที่ลึกซึ้งขึ้น ตำนานของ สามร้อยยอด มักถูกผูกโยงเข้ากับมหากาพย์นิทานพื้นบ้านภาคตะวันตกที่โด่งดังที่สุดคือ “ตำนานตาม่องล่าย” ซึ่งอธิบายที่มาของเกาะแก่งและภูเขาในแถบประจวบคีรีขันธ์
1. ตำนานรักสามเส้า: ตาม่องล่าย และ ยายรำ
ตำนานนี้ไม่ได้อธิบายแค่ชื่อสามร้อยยอด แต่ยังอธิบายถึงโขดหินและเกาะทั่วอ่าวไทยครับ
- จุดเริ่มต้น: มีครอบครัวหนึ่งอาศัยอยู่ที่อ่าวแถบนี้ พ่อชื่อ ตาม่องล่าย แม่ชื่อ ยายรำ ทั้งคู่มีลูกสาวสวยมากชื่อ นางยมโดย
- ปมขัดแย้ง: ความสวยของนางยมโดยไปเข้าตาชายหนุ่มสองคน
- เจ้ากรุงจีน: ส่งทูตมาเจรจาสู่ขอกับทาง “ตาม่องล่าย” (พ่อ) ซึ่งตาก็ยกให้เพราะโลภในทรัพย์สิน
- พระเจ้าสาย (แห่งเมืองเพชรบุรี): มาสู่ขอกับ “ยายรำ” (แม่) ซึ่งยายก็ยกให้เพราะความใกล้ชิด
- วันเกิดเหตุ: ทั้งสองขบวนขันหมากล่องเรือมาถึงในวันเดียวกันพอดี! ทำให้ตาม่องล่ายกับยายรำทะเลาะกันอย่างรุนแรง
- บทสรุปที่เป็นตำนาน: ตาม่องล่ายโกรธจัดที่ยายรำขัดใจ จึงคว้าข้าวของที่เตรียมไว้ในงานแต่งขว้างปาลงทะเล ซึ่งของเหล่านั้นกลายเป็นสถานที่ต่างๆ ในปัจจุบัน:
- ยอดเขาที่สลับซับซ้อน: เชื่อว่าเป็นรอยที่เกิดจากการขว้างปาสิ่งของ หรือยอดเขาที่นับไม่ถ้วนจากการแตกกระจายของขันหมาก
- เกาะนมสาว: คือเต้านมของนางยมโดยที่ถูกพ่อจับฉีกร่างด้วยความโกรธแล้วขว้างออกไป
- เกาะหลัก: คือไม้คานที่ตาม่องล่ายใช้หาบของ
- เขาสามร้อยยอด: ในบางสำนวนเชื่อว่าคือเศษเนื้อและสิ่งของที่กองทับถมกันจนกลายเป็นยอดเขามากมาย
2. รายละเอียดทางประวัติศาสตร์: ถ้ำพระยานคร
หากพูดถึงสามร้อยยอด จะขาดรายละเอียดของ ถ้ำพระยานคร ไปไม่ได้ เพราะเป็นหัวใจของที่นี่:
- ผู้ค้นพบ: ชื่อถ้ำตั้งตาม “เจ้าพระยานคร” (ผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราช) ซึ่งในสมัยรัชกาลที่ 1 ท่านได้ล่องเรือผ่านมาแล้วเกิดพายุ จึงเข้ามาหลบภัยในถ้ำนี้และได้ค้นพบความงามภายใน
- ความสำคัญทางการเมือง: ในสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงโปรดถ้ำนี้มาก ถึงกับให้สร้าง พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ เป็นพลับพลาแบบจตุรมุข โดยสร้างที่กรุงเทพฯ แล้วส่งมาประกอบในถ้ำ ถือเป็นพระที่นั่งที่ตั้งอยู่ในถ้ำที่สวยที่สุดในโลก
3. ข้อมูลเชิงลึกด้านระบบนิเวศ (พื้นที่ชุ่มน้ำ)
สามร้อยยอดไม่ได้มีดีแค่ตำนาน แต่มี “สถานะระดับโลก” รองรับ:
- ทุ่งสามร้อยยอด (Ramsar Site): เป็นที่ราบลุ่มกว้างใหญ่ที่เกิดจากการทับถมของตะกอนน้ำจืดและน้ำกร่อยมานานนับพันปี มีพื้นที่ประมาณ 40,000 ไร่
มุมมองนักวิชาการ: นักธรณีวิทยาเชื่อว่าพื้นที่นี้เคยอยู่ใต้ทะเลมาก่อนเมื่อราว 6,000 ปีที่แล้ว ร่องรอยเปลือกหอยบนภูเขาเป็นหลักฐานชั้นดีว่า “ตำนานเรือสำเภาล่ม” อาจมีพื้นฐานมาจากความจริงที่คนโบราณสังเกตเห็นซากเรือหรือเปลือกหอยบนยอดเขาสูงครับ
