สามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีทั้งเรื่องเล่าทางตำนานพื้นบ้านและลำดับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ
ที่เป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกของไทย (ประกาศเมื่อ 28 มิ.ย. 2509) มีลักษณะเป็นภูเขาหินปูนสลับซับซ้อนทอดยาวริมทะเล โดดเด่นด้วยตำนาน “สามร้อยรอด” และประวัติศาสตร์สมัยรัชกาลที่ 5 ที่เสด็จประพาสถ้ำพระยานครและทรงสร้าง พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ ซึ่งเป็นตราประจำจังหวัด
- ที่มาของชื่อ: เดิมเชื่อว่าเรียกว่า “สามร้อยรอด” เนื่องจากในอดีตการเดินเรือผ่านบริเวณนี้เต็มไปด้วยเกาะแก่งและภูเขาหินปูนจำนวนมาก ทำให้เรือแล่นผ่านยากลำบาก ต้องใช้ความพยายามอย่างสูงเพื่อให้รอดพ้น จนเพี้ยนมาเป็น “สามร้อยยอด”
- ประวัติศาสตร์สำคัญ: ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้เสด็จประพาสถ้ำพระยานคร และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ไว้ภายในถ้ำ นอกจากนี้ยังมีถ้ำอื่นๆ ที่สวยงาม เช่น ถ้ำไทร ถ้ำแก้ว
- อุทยานแห่งชาติแห่งแรก: เขาสามร้อยยอดได้รับประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกของประเทศไทย เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2509 เพื่ออนุรักษ์พื้นที่
- พื้นที่ชุ่มน้ำระดับโลก: ทุ่งสามร้อยยอดเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของนกนานาชนิดและสัตว์น้ำ
- การตั้งอำเภอ: กิ่งอำเภอสามร้อยยอด ได้รับการจัดตั้งเมื่อวันที่ 1 เมษายน 2538 แยกออกมาจากอำเภอปราณบุรีและอำเภอกุยบุรี
1. ตำนานของชื่อ
คำว่า “สามร้อยยอด” มีที่มาที่เล่าสืบต่อกันมา 2 กระแสหลัก:
- ตำนานสำเภาล่ม: เล่าว่าในอดีตพื้นที่นี้ยังเป็นทะเลและมีหมู่เกาะน้อยใหญ่ มีเรือสำเภาจีนแล่นผ่านมาแล้วประสบพายุจนเรืออับปาง ผู้คนจมน้ำเสียชีวิตจำนวนมาก แต่มีผู้รอดชีวิตขึ้นมาอาศัยบนเกาะได้ 300 คน จึงเรียกเกาะนั้นว่า “เกาะสามร้อยรอด” ต่อมาเมื่อระดับน้ำทะเลลดลงจนเกาะกลายเป็นภูเขา ชื่อจึงเพี้ยนเป็น “เขาสามร้อยยอด” จนถึงปัจจุบัน
- ลักษณะทางภูมิศาสตร์: บางข้อสันนิษฐานระบุว่ามาจากลักษณะของทิวเขาหินปูนที่สลับซับซ้อน มียอดเขาเรียงรายกันจำนวนมากนับร้อยยอด หรืออาจมาจากชื่อของ “ต้นสามร้อยยอด” (พืชชนิดหนึ่ง) ที่เคยขึ้นอยู่อย่างหนาแน่นในบริเวณนี้
2. ลำดับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์
- ยุคดึกดำบรรพ์: เทือกเขาสามร้อยยอดเป็นภูเขาหินปูนยุคเพอร์เมียน มีอายุเก่าแก่ประมาณ 280-230 ล้านปีมาแล้ว
- สมัยรัชกาลที่ 4: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินมาทอดพระเนตรการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวง ณ ตำบลหว้ากอ และพื้นที่แถบนี้ยังเป็นจุดปักปันเขตแดนสำคัญ
- สมัยรัชกาลที่ 5: ในปี พ.ศ. 2433 โปรดเกล้าฯ ให้สร้าง “พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์” ไว้ภายในถ้ำพระยานคร ซึ่งต่อมากลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญและเป็นตราประจำจังหวัดประจวบคีรีขันธ์
- การจัดตั้งอุทยานแห่งชาติ: เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2509 ได้มีประกาศจัดตั้ง “อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด” เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 4 ของไทย และถือเป็น อุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกของประเทศไทย
- การจัดตั้งอำเภอ: เดิมพื้นที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอปราณบุรีและอำเภอกุยบุรี ต่อมาถูกจัดตั้งเป็น “กิ่งอำเภอสามร้อยยอด” ในปี พ.ศ. 2538 และได้รับการยกฐานะเป็น “อำเภอสามร้อยยอด” อย่างเต็มตัวเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550
3. ความสำคัญระดับโลก
พื้นที่ ทุ่งสามร้อยยอด ได้รับการประกาศให้เป็น พื้นที่ชุ่มน้ำโลก (Ramsar Site) เมื่อปี พ.ศ. 2551 เนื่องจากเป็นระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำน้ำจืดขนาดใหญ่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก เป็นแหล่งพักพิงของนกอพยพและสัตว์ป่านานาชนิด